Dünya genelinde “beyin yiyen amip” olarak bilinen Naegleria fowleri kaynaklı enfeksiyonlarda dikkat çeken bir artış yaşanıyor. Uzmanlar, iklim değişikliği nedeniyle sıcak su kaynaklarının yaygınlaşmasının ölümcül amibin daha önce görülmediği bölgelere ulaşmasına neden olduğunu belirtirken, Kosta Rika’da yaşanan trajik olay tehlikeyi bir kez daha gözler önüne serdi.
ABD’nin Florida eyaletinde yaşayan 11 yaşındaki Jordan Smelski, ailesiyle birlikte tatil yaptığı Kosta Rika’da doğal sıcak su kaynaklarında vakit geçirdikten sonra rahatsızlandı. Su kaydıraklarında eğlendikten kısa süre sonra baş ağrısı yaşayan çocuk, ülkesine döndüğünde kusma, bilinç bulanıklığı ve halüsinasyonlar göstermeye başladı. Durumu hızla ağırlaşan Jordan, yoğun bakımda verdiği yaşam mücadelesini enfeksiyondan sadece yedi gün sonra kaybetti.
Burundan girerek beyne ulaşıyor
Uzmanlara göre Naegleria fowleri, sıcak göller, kaplıcalar ve yeterince dezenfekte edilmeyen tatlı su kaynaklarında yaşayabiliyor. Amip, suyun burundan girmesiyle sinir sistemi üzerinden beyne ulaşarak primer amibik meningoensefalit (PAM) adı verilen son derece ölümcül bir enfeksiyona yol açıyor. Hastalık kişiden kişiye bulaşmıyor ve kirli suyun içilmesiyle değil, yalnızca suyun burundan girmesiyle gelişiyor.
İlk belirtiler menenjitle karıştırılabiliyor
Jordan’ın hastalığı da ilk etapta menenjit şüphesiyle değerlendirildi. Ancak yapılan incelemelerde ölüm nedeninin Naegleria fowleri kaynaklı PAM olduğu belirlendi. Uzmanlar, erken dönemde görülen baş ağrısı, ateş, mide bulantısı ve kusma gibi belirtilerin menenjit ile benzerlik göstermesi nedeniyle tanının gecikebildiğine dikkat çekiyor.
Vakalar yeni bölgelere yayılıyor
Bilim insanları, iklim değişikliğinin etkisiyle su sıcaklıklarının artmasının amibin yaşam alanını genişlettiğini ifade ediyor. Son yıllarda yalnızca tropikal bölgelerde değil, Avrupa’nın bazı ülkeleri ile ABD’nin daha serin kuzey eyaletlerinde de vakalar bildirildi.
Geçtiğimiz yıl Hindistan’da 200’den fazla vaka tespit edilirken, araştırmacılar bunun şimdiye kadar kaydedilen en büyük salgınlardan biri olduğunu belirtiyor. 1962-2023 yılları arasında dünya genelinde bildirilen 488 vakanın yaklaşık yüzde 97’si ölümle sonuçlandı.
Çocuklar daha yüksek risk altında
Uzmanlara göre çocuklar, sıcak sularda daha fazla vakit geçirmeleri ve burun yapılarının enfeksiyona daha duyarlı olabileceği düşüncesi nedeniyle risk grubunda yer alıyor. Bu nedenle özellikle doğal sıcak su kaynakları, göller ve hijyeninden emin olunmayan havuzlarda suyun buruna kaçmasını önleyecek tedbirlerin alınması tavsiye ediliyor.
Erken teşhis umut veriyor
Her ne kadar hastalık yüksek ölüm oranına sahip olsa da son yıllarda erken teşhis ve standart tedavi protokollerindeki gelişmeler umut verici sonuçlar ortaya koyuyor. Hindistan’da gerçekleştirilen son araştırmalarda, erken müdahale edilen bazı vakalarda geçmiş yıllara göre çok daha yüksek hayatta kalma oranlarının elde edildiği bildirildi.
Uzmanlar, hastalığın oldukça nadir görüldüğünü ancak özellikle sıcak tatlı sularda yüzen kişilerin belirtiler konusunda dikkatli olmaları ve şüpheli durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşlarına başvurmaları gerektiğini vurguluyor.
